Φθορά, αδιαφορία και εγκατάλειψη χαράζουν τους σιωπηλούς τοίχους τους, σε μια πόλη που καθρεφτίζει την κρίση (και) στα ερειπωμένα κουφάρια των εγκαταλειμμένων κτηρίων της.

Από την Αγγελική Παναγοπούλου

Τα ετοιμόρροπα νεοκλασικά της Ζωοδόχου Πηγής, της Βασ. Σοφίας, του Κεραμεικού, της Αχαρνών και τόσων άλλων γειτονιών του κέντρου πολύ λίγο πια αντανακλούν την αίγλη του παρελθόντος. Δημόσια κτήρια, αλλοτινές κατοικίες ή εμπορικά καταστήματα, γυμνά κουφάρια αναμνήσεων, εγκαταλειμμένα από τους ιδιοκτήτες τους ή κατειλημμένα από μετανάστες ή ομάδες αντιεξουσιαστών (κλασικό πια παράδειγμα η βίλα Αμαλίας), επενδύουν την επανόρθωση της μνήμης στα λιγοστά ακροκέραμα που χάσκουν από τις στέγες τους (όσα γλίτωσαν από το πλιάτσικο) και στα κρεμαστά περίτεχνα μπαλκόνια που, σε πείσμα της φθοράς του χρόνου, τραβούν το βλέμμα του υποψιασμένου και κάπως ονειροπόλου περαστικού. Σε μια πρωτεύουσα που φαίνεται να επιδιώκει να είναι άσχημη, συνέχεια σε αυτή την καταθλιπτική αρχιτεκτονική πραγματικότητα εικόνα ήρθαν να προσθέσουν οι επονομαζομενες «πολυκατοικίες της αντιπαροχής» που άρχισαν να ορθώνονται στον αττικό ουρανό επί Κωνσταντίνου Καραμανλή τη δεκαετία του ‘50.

Η Πολιτεία δηλώνει έμπρακτη αδυναμία αποκατάστασης, αλλά και αξιοποίησης πάνω από 1.500 τέτοιων κτισμάτων (σύμφωνα με καταμέτρηση της Περιφέρειας). Η δημοτική αρχή με τη σειρά της, δεν κατόρθωσε με τα νωθρά αντανακλαστικά της να προτείνει λύση στο πρόβλημα, ενώ το πείραμα του Εμπορικού Συλλόγου να καταστήσει αυτά τα κτήρια εμπορικούς πόλους έλξεις φαίνεται πως μέχρι στιγμής δεν επαληθεύει τις προσδοκίες. Τα επιδοτούμενα προγράμματα του ΕΣΠΑ που δίνουν τη δυνατότητα ανακαίνισης σε τέτοια κτήρια, με συνολικό προϋπολογισμό 50 εκατομ. ευρώ, αφήνει ένα παραθυράκι ελπίδας και μένει στο μέλλον να δούμε αν θα ξαναπάρουν ζωή εμπορικοί δρόμοι -φαντάσματα όπως η πάλαι ποτέ κραταιά Σταδίου.

Η Γενική Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας υπογραμμίζει και μια ακόμη διάσταση του προβλήματος, μετατοπίζοντας την ανησυχία από το αμιγώς αισθητικό επίπεδο, σε αυτό της δημόσιας υγείας. Οι αυτοψίες που έχουν γίνει σε αρκετά από τα κτήρια αυτά έχουν διαπιστώσει πως αποτελούν εστίες μόλυνσης (είτε κατοικούνται παράνομα από λαθρομετανάστες είτε παραμένουν κενές, δίνοντας πρόσκαιρο κατάλυμα σε περιθωριοποιημένες κοινωνικές ομάδες, αυξάνοντας το δείκτη της εγκληματικότητας και την γκετοποίηση περιοχών. Η διαπίστωση αυτή έρχεται να ενωθεί με τις φωνές των κατοίκων που κραυγάζουν απεγνωσμένα χρόνια τώρα για τη σημαντική υποβάθμιση των ιδιοκτησιών τους και του βιοτικού τους επιπέδου.

Οι σχεδιαζόμενες κατεδαφίσεις ως μέρος του φιλόδοξου Σχεδίου Ολοκληρωμένης Αστικής Παρέμβασης, ωστόσο, παραμένουν ανολοκλήρωτες, καθώς ο κρατικός παρεμβατισμός παραπέμπει σε μια ατέρμονη ασυνεννοησία μεταξύ δήμου, ΥΠΕΚΑ, Δημοσίου και ιδιωτών.

Να σημειωθεί δε πως το ίδιο το Δημόσιο είναι κύριος μιας σημαντικής μερίδας αυτών των ακινήτων, με το ΙΚΑ να κατέχει το μεγαλύτερο ποσοστό. Η μετατόπιση του εμπορικού κόσμου στα προάστια, η μετεγκατάσταση διοικητικών υπηρεσιών στην περιφέρεια αλλά και οι λεγόμενες σχολάζουσες κληρονομιές (ιδιωτικές περιουσίες που περιήλθαν στο Δημόσιο) άφησε αυτά τα κτήρια κενά και όξυνε ακόμα περισσότερο το πρόβλημα.

Και ενώ οι κατεδαφίσεις προχωρούν με αργούς ρυθμούς, το αντίθετο ισχύει για τις αναπλάσεις των προσόψεων κτηρίων, που μέσω του αντίστοιχου δημοτικού προγράμματος έχουν βοηθήσει στην εν μέρει ανακούφιση του αστικού τοπίου. Εμφανή είναι τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης ανάπλασης στις πλατείες Αθ. Κανελλοπούλου στους Αμπελοκήπους, την πλατεία Δεξαμενής στο Κολωνάκι, την πλατεία Παγκρατίου στο Παγκράτι, την πλατεία Χίλτον στα Ιλίσια και την πλατεία της Βαρβακείου Αγοράς.

Στην ίδια κατεύθυνση, αρχίζουν να πυκνώνουν οι φωνές όσων υποστηρίζουν τη λεγόμενη λύση της «αντίστροφης αντιπαροχής». Κτήρια εγκαταλειμμένα, ενεργοβόρα και κοστοβόρα για τους ίδιους τους ιδιοκτήτες τους αλλά και για το Κράτος, προτείνεται να κατεδαφίζονται και στη θέση τους να ανεγείρονται καινούρια οικιστικά συμπλέγματα σε «πράσινα» πρότυπα αλλά και με δομικές προδιαγραφές που θα ταιριάζουν στο ομολογουμένως… άχαρο αρχιτεκτονικό προφίλ της Αθήνας.