Η πρόσφατη περίπτωση του 14χρονου που έβαλε τέλος στη ζωή του επειδή δεχόταν εμπαιγμούς από τους συμμαθητές του, φέρνει στο προσκήνιο με τον τραγικότερο τρόπο πόσο σημαντικό είναι να κοιτάξει επιτέλους η κοινωνία στα μάτια το bullying και να σπάσει με εκκωφαντικό θόρυβο το απόστημά του.

από την Αγγελική Παναγοπούλου

Κυκλοφορεί στο διαδίκτυο ένα εύστοχο meme: “Οι φήμες ξεκινούν από εκείνους που μας μισούν, εξαπλώνονται από ανόητους και γίνονται πιστευτές από ηλίθιους”. Θα ήταν ευτυχές αν την αλήθεια αυτής της φράσης μπορούσαν να την ενστερνιστούν όλοι οι άνθρωποι, και κυρίως τα παιδιά και οι έφηβοι, που σε ευάλωτη συναισθηματική κατάσταση γίνονται θύματα εκφοβισμού από το οικείο περιβάλλον τους.

Δεν αποτελούν σαφώς μόνο οι έφηβοι την πλέον επιρρεπή ηλικιακή και κοινωνική ομάδα που έρχεται όλο και περισσότερο αντιμέτωπη με την πραγματικότητα αυτή. Το bullying καραδοκεί παντού, σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής, ακόμα και μέσα στην οικογένεια, μέσα στο πλέγμα της οποίας το άτομο θεωρητικά πρέπει να απολαμβάνει την απόλυτη ασφάλεια. Από το σχολείο, το φροντιστήριο, τις εκδρομές, τα social media (cyber-bullying) και τις κοινωνικές συναθροίσεις, μέχρι το εργασιακό περιβάλλον και τον ερωτικό μας σύντροφο, όλοι είναι πιθανόν σε κάποιο στάδιο της ζωής μας να αποτελέσουμε τα ιδανικά θύματα ή τους ιδανικούς θύτες για να συνθλίψουμε ενσυνείδητα την ψυχολογία και την προσωπικότητα κάποιου άλλου.

Ο εκφοβισμός, λοιπόν, συνήθως αποτελεί μια πρακτική που πηγάζει από την ανωριμότητα του θύτη να διαχειριστεί τα συναισθήματά του απέναντι στο θύμα. Βαρόμετρο είναι βέβαια και η συναισθηματική αστάθεια και αδυναμία του θύματος να προβάλλει αντίσταση και να ενεργοποιήσει τους συναισθηματικούς του αμυντικούς μηχανισμούς απέναντι σε αυτή την ψυχολογική επίθεση.

Αμφότερες οι δύο αυτές ψυχολογικές ανεπάρκειες, συνήθως υπερβαίνουν το ηλικιακό φράγμα της εφηβείας. Αν δεν αντιμετωπιστούν επιτυχώς και εγκαίρως με την ψυχολογική εποπτεία των εμπλεκόμενων μερών, αλλά και σε επίπεδο οικογένειας, σχολείου και ευρύτερης κοινωνίας, οι καταπιεζόμενοι έφηβοι αλλά και οι καταπιεστές τους είναι πιθανόν να συνεχίσουν να υιοθετούν παρόμοια μοτίβα συμπεριφοράς και στην ενήλικη ζωή τους ακόμα και σε αντίστροφη σχέση.

Για τον παραπάνω λόγο, το bullying είναι κάτι που αγγίζει το μεγαλύτερο φάσμα της κοινωνίας. Το bullying δεν είναι αθώα “πλάκα”, δεν είναι μια ακόμη κοινωνική υστερία με ημερομηνία λήξης. Είναι μια τακτική που σκοτώνει την προσωπικότητα και του θύτη και του θύματος. Πολλές φορές μάλιστα οδηγεί στην εκμηδένιση της αξίας της ίδιας της ζωής. Και για αυτόν το λόγο είναι άκρως επικίνδυνο.

Το Δίκτυο Πρόληψης και Αντιμετώπισης Φαινομένων Σχολικής Βίας και Εκφοβισμού, που λειτουργεί με κοινοτικούς πόρους, καταγράφει καθημερινά περιστατικά που σχετίζονται με τον σχολικό εκφοβισμό. Για τον ίδιο σκοπό λειτουργούν οι τηλεφωνικές γραμμές στήριξης 1107 (Εθνική Γραμμή Παιδικής Προστασίας), 116 111 (Γραμμή στήριξης Παιδιών και Εφήβων), 1018 (Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία), αλλά και ενώσεις όπως η “Μαζί για το Παιδί” και το “Χαμόγελο του Παιδιού”. Πέρα, όμως, από τις επίσημες μεγαλοστομίες της Πολιτείας, το κλειδί για να σπάσει η ένοχη σιωπή που καλύπτει αυτές τις συμπεριφορές είναι η καλή επικοινωνία. Του παιδιού-θύτη με την οικογένειά του και με τους καθηγητές του. Του σχολείου με τους γονείς των εμπλεκόμενων παιδιών. Και ίσως πιο σημαντική, η έγκαιρη και γόνιμη επικοινωνία του γονέα του παιδιού-θύτη με το παιδί του.